बाळंतिणीसाठी डिंक आणि मेथीचे लाडू: महाराष्ट्राची जुनी रीत

बाळ येतं, आणि पुढचे काही आठवडे मराठी घर शांतपणे दोन माणसांभोवती स्वतःची घडी बदलतं: बाळ, आणि बाळाची आई. आणि त्या बदललेल्या घडीत, फारशी चर्चा न होता, कधीतरी कढई बाहेर येते. तुपात डिंक फुलेपर्यंत तळला जातो. मेथी कडवटपणा मऊ होईपर्यंत भाजली जाते. लाडू वळले जातात, स्टीलच्या डब्यात भरले जातात, आणि बाळंतिणीला रोज सकाळी दिसतील अशा जागी ठेवले जातात. याला कोणी पद्धत म्हणत नाही. हे करायचं असतं, इतकंच.

प्रत्येक कुटुंबाला ओळखीची रीत

या रीतीत तिला एक नाव आहे: बाळंतीण. अनेक कुटुंबांत लेक बाळंतपणासाठी माहेरी येते, आणि लाडू हा आईचा किंवा आजीचा विभाग असतो. पहिले काही महिने बाळंतिणीकडून खूप काही मागतात, असं जुनी रीत मानते. आणि त्यावरचं जुनं उत्तर कुठली गोळी नव्हती. जास्तीच्या निगुतीने केलेला खाऊ होता: छोटा, भरीव, आणि एका हाताने खाता येईल असा, कारण दुसऱ्या हातात झोपलेलं बाळ असतं.

ही केवळ मराठी घरांची सवय नाही. हीच लाडवांची जोडी, वेगवेगळ्या नावांनी, देशभरातल्या बाळंतिणींच्या घरांत दिसते, आणि हीच जोडी महाराष्ट्राच्या हिवाळी लाडवांच्या परंपरेचाही कणा आहे. इतकी स्वयंपाकघरं, इतक्या भाषांमध्ये, एकाच उत्तरावर येतात, तेव्हा कुटुंबांनी फार पूर्वीपासून विश्वास ठेवलेली गोष्ट आपण बघत असतो.

त्यांच्यात काय असतं?

• डिंक लाडू: साजूक तुपात फुलेपर्यंत तळलेला डिंक, सोबत सुकामेवा. भरीव, ऊब देणारा, एक पुरतो
• मेथी लाडू: निगुतीने भाजलेली मेथी, गूळ आणि तुपाने कडवटपणा मऊ करून उरलेला उबदार, मातकट गोडवा
• दोन्ही लाडू मुद्दाम छोटे वळले जातात, आजीच्या मापाने: मिठाईचं माप नाही, रोजच्या खाण्याचं माप

ही माया आहे, औषध नाही

हे स्पष्टच सांगतो: आम्ही लाडू बनवतो, वैद्यकीय दावे नाही. बाळंतिणीने काय खावं हे तिचं, तिच्या घरातल्या मोठ्यांचं आणि तिच्या डॉक्टरांचं ठरवणं असतं, आणि प्रत्येक कुटुंब आपापला तोल शोधतंच. आम्ही खात्री देऊ शकतो ती पाककृतीची: बाळंतिणीच्या रीतीप्रमाणे, साजूक तूप, गूळ आणि निगुतीने, छोट्या बॅचमध्ये केलेले डिंक आणि मेथीचे लाडू. आणि खरं तर या रीतीतला मुख्य घटक कधीच गुपित नव्हता. लाडू करावेसे वाटणारा माणूस, हाच तो घटक.

या लाडवांची अजून एक हक्काची जागा आहे: बाळाला बघायला जाताना सोबत नेण्याच्या पिशवीत. फुलं कोमेजतात आणि खेळणी साठत जातात, पण पाहुण्यांसाठी नाही तर आईसाठी नेलेला डिंक लाडवांचा डबा, हीच ती भेट जी घरात खरोखर वापरली जाते. तुमच्या ओळखीत नवं बाळ आलं असेल, तर WhatsApp वर काही दिवस आधी कळवा, आजीच्या हाताने व्हावेत तसे ताजे लाडू आम्ही वळून देतो.